التهاب و درد پستان در زنان شیرده Puerperal Mastitis

 

 التهاب بافت پستانی ماستیت نامیده می شود. علت و منشا آن می تواند عفونی و یا غیر عفونی باشد. در زنان شیر ده غالبا به دلیل تجمع شیر اتفاق می افتد.

اپیدمیولوژی (همه گیر شناسی یا شیوع):

حدود ۱۰ تا ۳۳ درصد زنان شیرده دچار ماستیت ناشی از شیردهی می‌شوند.

بلافاصله بعد از فارغ شدن و روزهای اول بعد از زایمان، ماستیت شیوع بالاتری دارد.

البته گاهی در تمام طول زمان شیردهی ممکن است ماستیت اتفاق بیافتد.

علل ماستیت:

بعد از زایمان، ممکن است ماستیت همراه یا بدون همراهی با عفونت باشد.

ماستیت غیر عفونی به علت تجمع شیر در پستان و التهاب ثانویه به آن رخ می‌دهد.

ماستیت عفونی زمانی اتفاق می‌افتد که تجمع شیر در داخل پستان با اضافه شدن و حضور باکتری، عفونی شود. عامل عفونت معمولاً باکتری استافیلوکوک اورئوس است و در مواردی استافیلوکوک آلبوس و استرپتوکوک نیز در زنان شیرده ماستیت ایجاد می کنند.

میزان ابتلا به عفونت با میکروب استافیلوکوک مقاوم به داروی متی سیلین رو به افزایش است. این عفونت در زنانی که نوزادشان با عمل سزارین متولد شده، شیوع بالاتری دارد.

ماستیت عفونی ممکن است منجر به آبسه پستان شود که درواقع تجمع موضعی چرک در آن است.

عوامل خطر:

مشکل در چسباندن دهان و صورت شیرخوار به پستان مادر به علت مشکلات تکنیکی شیر دادن و همچنین وجود ناهنجاری‌های مادرزادی مثل کوتاهی بند زبان یا فرنولوم و شکاف لب در شیرخوار، از عوامل خطر برای ماستیت به شمار می آیند .

از علل دیگر می توان کاهش دفعات و طول مدت شیر دادن توسط مادر را نام برد که منجر به تجمع شیر در پستان می‌شود. همچنین استفاده از شیشه شیر، ایجاد تغییر در روش تغذیه ی کودک به‌نحوی‌ که در طول شب شیر مادر داده نشود، دردناک بودن پستان، گرفتن زودرس کودک از شیر مادر و ترجیح مادر برای شیر دادن از یک پستان نیز می‌تواند باعث تجمع شیر در پستان مادر شود.

ایجاد فشار بر روی پستان با پوشیدن لباس تنگ، استفاده از کمربند ایمنی و فشار مستقیم آن روی پستان و خوابیدن به شکم  نیز می‌توانند به‌عنوان عوامل خطر برای ماستیت باشد.

وجود شکاف یا ترک و زخم در نوک پستان، آسیب یا ضربه به پستان و انسداد مجاری خروجی شیر، از دیگر عوامل خطر محسوب می‌شوند.

علائم و نشانه‌های بالینی:

علائم آن به صورت التهاب، درد پستان و همچنین یک سری نشانه‌های عمومی یا سیستمیک تظاهر می کند. معمولاً یک هفته بعد از زایمان خود را نشان داده و اغلب یک‌طرفه است. درد، قرمزی، تندرنس یا دردناکی زمان لمس و گرم بودن موضع، از علائم ابتلا هستند.

نشانه‌های سیستمیک ماستیت شامل تب، لرز، درد عضلانی، خواب‌آلودگی، افسردگی، تهوع و سردرد می باشند.

البته باید توجه داشت که ۲ تا ۳ روز بعد از زایمان، شیر مادر زیاد شده و پستان محتقن (پرخون و متورم) می‌شود. این حالت طبیعی بوده و با علائم سیستمیک مثل تب و قرمزی نیز همراه نیست.

در معاینه ورم یا ادم یک‌ طرفه با حدود و مرز نسبتاً مشخص مشاهده می گردد. محل ماستیت در لمس سفت، دردناک و گرم است. ممکن است با تب همراه باشد. تشخیص افتراقی ماستیت عفونی از غیر عفونی با معاینه فیزیکی به‌راحتی قابل انجام نیست.

اگر ماستیت به آبسه پستان تبدیل شود، تشخیص آن با نرم شدن محل عفونت، مشخص تر شدن حدود، قرمزی شدید و تجمع محدودتر مایع چرکی امکان پذیر می‌شود.

غدد لنفاوی زیر بغل سمت ابتلا ممکن است با واکنش به التهاب بزرگ شده و در معاینه بالینی قابل‌لمس باشد.

بررسی‌های تشخیصی:

تشخیص ماستیت یا التهاب پستان معمولا با معاینه بالینی انجام می شود. جدا کردن عامل و میکروب بیماری‌زا همیشه میسر نیست. کشت شیر پستان مبتلا، به علت عدم امکان جدایی میکروب خاص در آن، ممکن است راهنمای خوبی نباشد. کشت شیر اگر منجر به کشف عامل عفونت باشد، معمولاً میکروب استافیلوکوک را نشان می‌دهد. کشت شیر در مواردی که عفونت پستان شدید بوده و یا عود می‌کند، به تشخیص کمک کرده و انجام آن توصیه می‌شود. البته در مواردی که ۴۸ ساعت بعد از درمان آنتی‌بیوتیکی بهبودی نسبی حاصل نشده و یا اگر بیمار در بیمارستان مبتلابه عفونت شود، به دلیل امکان ابتلا به میکروب‌های بیمارستانی، کشت شیر پستان مبتلا توصیه می‌شود.

اگر احتمال آبسه پستان وجود داشت، درمان طبی افاقه نکرده و حتماً باید بیمار به جراح ارجاع داده شود.

معمولاً سونوگرافی پستان، تجمع موضعی چرک را به‌صورت یک‌طرفه در پستان مبتلا نشان می‌دهد. اگر بعد از یک دوره درمان با آنتی‌بیوتیک بهبودی حاصل نشد، باید بیمار به پزشک متخصص ارجاع داده شود.

اقدامات درمانی:

به دنبال ماستیت، شیر دادن از طریق پستان مبتلا علیرغم وجود درد باید ادامه داشته باشد. شیر دادن با پستان مبتلابه ماستیت هیچ ضرر و خطری برای کودک و مادر ندارد.

نحوه و تکنیک شیر دادن صحیح به کودک را به‌طور کامل و دقیق باید آموزش داد.

دوشیدن پستان بعد از شیردهی به‌منظور تخلیه ی کامل آن توصیه می‌شود.

ماساژ پستان توسط مادر قبل از شیر دادن کمک‌کننده است. کمپرس با کیسه گرم، دوش گرفتن و شستشو با آب گرم نیز سفارش شده است.

افزایش دفعات شیردهی به کودک در بهبود ماستیت موثر است.

شیردهی با پستان دردناک و تخلیه ی کامل آن، اثر پیشگیرانه از ابتلای فرد به ماستیت دارد.

تجویز مسکن‌هایی از قبیل بروفن و استامینوفن به‌منظور تقلیل درد کمک‌کننده است.

از پوشیدن لباس زیر هنگام خواب باهدف کم کردن فشار بر روی پستان اجتناب شود.

افزایش روحیه ی مادر و پیشگیری از افسردگی نیز نقش کمک‌کننده دارد.

نقش آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان:

معمولاً در ۲۴ ساعت اول شروع ماستیت، درمان آنتی‌بیوتیکی توصیه نمی‌شود و اعتقاد بر این است که در بسیاری از موارد انجام توصیه‌های بالا برای رفع این مشکل چاره‌ساز است.

ولی در صورت ادامه ی علائم ماستیت و عدم جواب به درمان محافظه‌کارانه، تجویز آنتی‌بیوتیک توصیه می‌شود. در بیماران مبتلابه زخم نوک پستان یا ترک آن، آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود. از فلوکساسیلین و یا اریترومایسین به‌منظور درمان طبی ماستیت استفاده می‌شود.

درمان جراحی:

درمان جراحی در موارد آبسه‌های چرکی پستان لازم است. هنگام جراحی، بعد از تخلیه ی چرک و ارسال نمونه جهت بررسی نوع میکروب، روی زخم باز گذاشته شده و حفره ی آبسه با گاز پر می شود.

تزریق وریدی آنتی‌بیوتیک بر اساس آزمایش و کشت مایع آبسه انجام می‌شود. آنتی‌بیوتیک یا آنتی‌بیوتیک‌های تجویزشده باید پوشش میکروب‌های بی‌هوازی را هم در بربگیرد.

آسپیراسیون یا کشیدن چرک با سرنگ به صورت یک روز در میان، همراه با تجویز آنتی‌بیوتیک به‌عنوان یک روش درمان جایگزین جراحی مطرح‌شده ولی به علت عود بالا و درمان ناقص توصیه نمی شود.

در مواردی به دنبال تخلیه ی آبسه، شیر دادن تا بهبود زخم جراحی و وضعیت عمومی بیمار متوقف می‌شود.

اگر علائم بیمار، به دنبال عمل جراحی و تخلیه ی چرک کاملاً رفع نشده و توده ی پستان باقی بماند،  برای اطمینان از نداشتن بیماری زمینه‌ای خطرناک باید مجددا دخالت تشخیصی و درمانی مثل برداشتن بیوپسی از توده انجام شود.

عوارض:

متوقف شدن تغذیه کودک با شیر مادر، بدترین عارضه این بیماری است که اثرات روانی بدی روی مادر ایجاد می‌کند.

البته عوارض بدتر در بیمارانی که درمان آن‌ها با تأخیر انجام‌شده و یا غیر مؤثر و اشتباه بوده، بیشتر دیده می‌شود. این عوارض شامل آبسه ی پستان و سپسیس یا عفونت خون است. آبسه ی پستان در ۳ تا ۷ درصد بیماران مبتلابه ماستیت یا التهاب پستان دیده می‌شود. توقف شیردهی به‌عنوان عامل خطر در ماستیت بوده و احتمال ابتلا به آبسه ی پستان را بالا می‌برد. پس در بیمار مبتلابه ماستیت علیرغم وجود درد، برای پیشگیری از ایجاد آبسه ی پستان باید شیر دادن ادامه داشته باشد. از فاکتورهای دیگر مستعد کننده ی آبسه ی پستان چاقی و مصرف سیگار است.

  

 

 

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*