شایع ترین علائم بالینی بیماری های ارولوژیک کودکان چیست؟

 

شایع ترین علائم بالینی بیماری های ارولوژیک کودکان چیست؟

  • آنومالی یا ناهنجاری کلیه ها که در دوره جنینی یا بارداری توسط سونوگرافی روتین تشخیص داده شده
  • سوزش ادراری و درد هنگام دفع ادرار
  • جریان ضعیف دفع ادرار، زورزدن موقع خروج ادرار، احتباس ادراری وناتوانی در خروج ادرار
  • تکرر ادراری
  • وجود چرک درادرار
  • وجود خون در ادرار
  • خیس کردن بی اختیار بستر
  • بی اختیاری ادرار
  • تب
  • درد شکم
  • غیر طبیعی بودن شکل و ظاهر دستگاه تناسلی کودک
  • بیضه پایین نیامده
  • متورم و دردناک بودن بیضه ها

۱٫ تشخیص هیدرونفروز در دوره بارداری مادر یا قبل از تولد و در دوره جنینی

هیدرونفروز به تورم یا باد کردن کلیه یا کلیه ها اطلاق می شود. هیدرونفروز شایع ترین ناهنجاری ساختاری در کلیه ها است که در سونوگرافی دوران جنینی قابل کشف است. در ۱ در صد از بارداری ها دیده می شود. هیدرونفروز غالبا در دوره جنینی یا مدت زمانی بعد از تولد نوزاد به صورت خود به خود بهبود پیدا می کند. البته پی گیری بعد از تولد برای حصول اطمینان از رفع هیدرونفروز جنینی ضرورت دارد. شایع ترین ناهنجاری هائی که سبب هیدرونفروز دوره جنینی می شوند عبارتند از:

  1. انسداد محل اتصال لگنچه به حالب (PUJ):

یک انسداد نسبی در محل اتصال لگنچه به حالب وجود دارد. در نتیجه ادرار تولید شده از کلیه ها در لگنچه تجمع بیش از حد پیدا کرده و سبب هیدرونفروز می شود. تخمین دقیق هیدرونفروز جنینی که بعد از تولد نیاز به دخالت جراحی داشته باشد، بسیار سخت است. نوزادان مبتلا به هیدرونفروز جنینی، در سن هفت روزگی تحت سونوگرافی قرار گرفته و حدود ۶-۴ هفتگی هم اسکن کلیه می شوند. حدود ۷۰ در صد از کودکان با هیدرونفروز جنینی نیازی به دخالت درمانی ندارند و خودبه خود بهبود می یابند. حدود ۳۰ در صد از این نوزادان با افزایش هیدرونفروز و کاهش عملکرد کلیه ها به دخالت جراحی نیاز پیدا می کنند.

  1. رفلاکس ادراری (VUR):

در انسان مسیر ادرار تولید شده از کلیه ها به صورت یک طرفه بوده و به ترتیب از لگنچه به حالب و نهایتا به مثانه می ریزد. در محل اتصال حالب به مثانه، مکانیسم ضد برگشت ادرار وجود دارد که اجازه ورود یک طرفه ادرار از کلیه ها به مثانه را می دهد. حرکت معکوس ادرار از مثانه به سمت کلیه ها در هر سنی پاتولوژیک و غیر طبیعی است. در کودکان مبتلا به رفلاکس ادراری، زمان پر بودن مثانه و موقع ادرار کردن، حرکت برعکس ادرار از مثانه به حالب و کلیه ها اتفاق می افتد. هیدرویورترونفروز، تورم و اتساع حالب و لگنچه را می گویند. درجات اتساع حالب و لگنچه در سونو گرافی قبل تولد متغیر است. بعد از تولد برای بررسی وجود و شدت هیدرویورترونفروزیس ازسونوگرافی و  MCU(سیستویورتروگرافی در زمان ادرار کردن) استفاده می شود. این تصویر برداری در یک ماهگی انجام می شود.

  1. دریچه خلف پیشابراه (PUV ):

در این حالت انسداد یورترا یا پیشابراه وجود دارد. فشار داخل مثانه بالا رفته و سبب بازگشت ادرار از مثانه به سمت کلیه ها می شود. جدار مثانه ضخیم شده و حجم آن افزایش پیدا می کند. این ناهنجاری علیرغم پی گیری و اقدامات عاجل تشخیصی درمانی، در ۳۰ در صد موارد باعث نارسایی کلیه ها می شود.این ناهنجاری می تواند با الیگوهیدرامینوس همراه شود. الیگوهیدرامینوس یا کاهش مایع آمنیوتیک دلالت بر انسداد شدید وکاهش عملکرد کلیه ها می کند. این مورد در نوزادان نیمه اورژانس محسوب شده و اقدامات تشخیصی و درمانی بلافاصله بعد از تولد انجام می شود. اقدامات تشخیصی شامل سونوگرافی و MCU است.

  1. انسداد محل اتصال حالب به مثانه (VUJ):

در این ناهنجاری انسداد در محل اتصال حالب به مثانه است که سبب اتساع حالب و لگنچه می شود. لازم است بعد از تولد به وسیله سونوگرافی و اسکن کلیه ها مورد ارزیابی قرار گیرد. MCU هم برای تمایز تنگی از رفلاکس ادراری توصیه می شود.

  1. سیستم دوگانه یا DUPLEX:

سیستم دوگانه به وجود دو حالب دریک کلیه اطلاق می شود. حالبی که به پل فوقانی کلیه می رسد ممکن است رفلاکس ادراری ایجاد کند و حالبی که به پل تحتانی می رسد معمولا نابجا یا اکتوپیک بوده و می تواند همراه با تنگی منفذ آن باشد.

 

۲٫ فقدان کلیهABSENT KIDNEY :

این ناهنجاری آژنزی کلیه هم نامیده می شود. اگر فقدان کلیه ها دو طرفه باشد کلیه ها عملکردی ندارند. اگر فقدان کلیه یکطرفه باشد، مشکلی برای بیمار ایجاد نمی شود. البته این نوزادان بعد از تولد باید تحت بررسی های لازم به منظور رد کردن بیماری هایی مثل VUR,PUOJ قرار گیرند که در ۲۰ الی ۳۰ در صد این نوزادان دیده می شود. ناهنجاری دستگاه تولید مثل هم در این شیر خواران بیشتر دیده می شود.

۳٫ کلیه پلی کیستیکpolycystic kidney :

در این بیماری کیست های متعدد پر از مایع به صورت دو طرفه در کلیه ها دیده می شود. این ناهنجاری دو نوع دارد، نوع شیرخوارگی و نوع بالغین. نوع شیر خوارگی در سونوگرافی دوره قبل از تولد قابل تشخیص بوده و مجوز ختم حامگی صادر می شود.

۴٫ بیماری مولتی کیستیک کلیه (MCKD):

در این ناهنجاری کلیه حاوی کیست های متعدد غیر مرتبط با یکدیگر است. این کیست ها اکثرا یک کلیه را گرفتار می کنند. کلیه سمت مقابل غالبا نرمال است. کلیه مبتلا معمولا عملکرد نداشته و بعد از تایید تشخیص، تحت عمل جراحی قرار می گیرد. در تعدادی از جنین های مبتلا به کلیه مولتی کیستیک یا نوزادان مبتلا به این ناهنجاری، کیست ها و کلیه مبتلا، به تدریج استحاله پیدا کرده و از بین می رود. در این صورت عمل جراحی برای برداشتن آنها منتفی می شود. تشخیص با استفاده از سونوگرافی و اسکن کلیه ها انجام می شود. عملکرد طبیعی کلیه غیر مبتلا نیز بدینوسیله تایید می شود. گاهی تشخیص کلیه مولتی کیستیک از هیدرونفروز سخت است. در این موارد با استفاده از سیستوسکوپ و تزریق ماده حاجب به صورت رتروگرید تشخیص صحیح و دقیق این بیماری امکان پذیر می شود.

۵٫ الیگوهیدرامینوس:

عملکرد نامناسب کلیه ها در جنین سبب کاهش مایع آمنیوتیک یا الیگوهیدرامنیوس می شود. وجود الیگوهیدرامینوس بزرگترین و مهمترین شاخص برای تعیین پیش آگهی عملکرد کلیه ها در دوره جنینی است. همراه بودن دوره جنینی با الیگوهیدرامینوس، نشانه ی مواجهه با نارسایی کلیوی بعد از تولد در نوزاد است. تعدادی ازاین نوزادان حتی دچار اختلال تکاملی در ریه ها شده و بعد از تولد احتیاج به کمک های تنفسی پیدا می کنند. مهمترین و شایع ترین علل الیگوهیدرامینوس وجود دریچه خلف پیشابراه، آژنزی کلیه ها و کلیه های پلی کیستیک دوره شیرخوارگی است.

سوزش ادرار یا احساس درد موقع خروج ادرار:

علل شایع سوزش ادرار در کودکان شامل موارد زیر است:

  1. عفونت دستگاه ادراری
  2. وجود سنگ در دستگاه ادراری
  3. بالانوپوستایتیس (BALANOPOSTITIS )

معاینه بالینی کامل و آزمایش ادرار به عنوان اولین اقدام ضرورت دارد. اقدامات تکمیلی برای رسیدن به تشخیص لازم است.

 

ادرار کردن با کالیبر (قطر) کم، همراهی ادرار با زور زدن و احتباس ادراری یا ناتوانی در ادرار کردن:

نوزادی که دچار احتباس ادراری و ناتوانی در تخلیه ادراراست باید به صورت اورژانسی بستری شده و مورد بررسی قرار گیرد. گاهی یورتروسل به پیشابراه باز شده و این علائم را ایجاد می کند. نوزادان با بیرون زدگی و دیورتیکول مثانه نیز همین علائم را دارند. این موارد با استفاده از سونوگرافی و MCU قابل تشخیص هستند.

 

در شیر خواران و کودکان بزرگ تر، علت ادرار کردن با زور، احتباس ادراری و ناتوانی در ادرار کردن شامل موارد زیر است:

  • فیموزیس: در بیماران ختنه نشده اتفاق می افتد در این حالت پوست ومخاط پره پوس به گلنس چسبیده و سوراخ خروجی ادرار خیلی تنگ است. به راحتی قابل تشخیص بوده و درمان آن ختنه است.
  • تنگی مه آ یا مجرای خروجی ادرار: در این کودکان مجرای خروجی ادرار به شدت تنگ است. با معاینه بالینی دقیق به راحتی قابل تشخیص بوده و درمان آن مه آتومی یا باز کردن و گشاد کردن مجرای خروجی ادرار است.
  • تنگی پیشابراه: گاهی تنگی پیشابراه در کودکان به دنبال عفونت یا گذاشتن نامناسب سوند ادراری ایجاد می شود. تشخیص آن با یورتروگرام رتروگرید یا MCU میسر می شود.
  • دریچه خلف پیشابراه یا PUV : گاهی دریچه خلف پیشابراه خفیف یا کوچک بوده و علائم جدی برای کودک ایجاد نمی کند. در این موارد MCU و سیتوسکوپی نقش تشخیصی و درمانی ایفا می کنند.
  • سنگ گیر کرده در پیشابراه و گردن مثانه یکی دیگر از علل احتباس ادراری در کودکان است.

 

تکرر ادرار:

تکرر ادرار به علت تحریک مثانه و ظرفیت کم آن به دلایل زیر ایجاد می شود:

  1. عفونت دستگاه ادراری
  2. وجود سنگ در دستگاه ادراری
  3. مثانه بیش فعال
  4. ظرفیت کم مثانه

صحبت دقیق با بیمار یا والدین، معاینه کامل کودک و بررسی های آزمایشگاهی و تصویرنگاری در افتراق وتشخیص دقیق بیماری کمک کننده هستند.

 

وجود چرک در ادرار (PYURIA):

وجود چرک در ادرار دلالت بر عفونت دستگاه ادراری بوده و اقدامات تشخیصی و درمانی باید به سرعت انجام شود.

 

وجود خون در ادرار:

منشا خونریزی بالقوه می تواند از کلیه، لگنچه، حالب، مثانه و پیشابراه باشد. اگر منشا خونریزی از کلیه ها باشد ادرار کاملا با خون مخلوط شده و رنگ قهوه ای پیدا می کند. معمولا علائم تحریک دستگاه ادراری مثل تکرر ادرار وجود ندارد. گاهی دفع لخته خون هم در این موارد دیده می شود. ازعلل آن می توان به نفریت، سنگ و تومورهای کلیوی اشاره کرد.

خونریزی از مثانه در کودکان  معمولا به علت وجودعفونت و سنگ است. تب، لرز، تکررادرار، درد پایین شکم و پیوری از علائم آن است. تومور مثانه در کودکان به ندرت دیده می شود.

خیس کردن بستر خواب یا شب ادراری در کودکان:

شب ادراری مشکل نسبتا شایعی در کودکان بوده و ۱۰ درصد از کودکان نرمال را شامل می شود. به طور کلاسیک این کودکان در طول روز بی  اختیاری ادراری نداشته و جای خواب خود را خیس نمی کنند. اخذ شرح حال و معاینه کامل غالبا در این کودکان کافی بوده و بررسی های تکمیلی ضرورت ندارد. شاید توصیه و ارائه دستورالعمل با هدف تغییر رفتار و سبک زندگی دربهبود این کودکان موثر واقع شود. در کودکانی که بعد از ۷ سالگی مشکل شب ادراری ادامه داشته باشد، ارزیابی مجدد و دقیق سیستم ادراری و دخالت درمانی توصیه می شود. اگر چه شب ادراری از منظر پزشکی مشکل جدی محسوب نمی شود ولی بالقوه اثرات تخریبی شدیدی بر تکامل روانی کودک تحمیل می کند. این کودکان از اقامت در خانه فامیل و دوستان یا شرکت در اردوها امتناع کرده و اعتماد به نفس پایینی دارند.

گاهی کودکان علاوه بر شب ادراری، تکرر ادرار و نیاز به دفع اورژانسی ادرار و بی اختیاری ادراری طی روز دارند. این موارد می تواند علائم یک مثانه بیش فعال بوده و نیاز به بررسی های تشخیصی و دخالت درمانی دارد.

 

بی اختیاری ادراری:

اگر کودک دائما خودش را خیس کند و فقدان کامل کنترل ادرار را داشته باشد، این اصطلاح را به کار می برند. تحمل این مشکل برای کودک و والدین بسیار آزاردهنده است. علل شایع آن شامل موارد زیر است:

  • مثانه عصبی
  • اکستروفی مثانه
  • مثانه بیش فعال
  • مثانه نوروژنیک غیرعصبی
  • اپیسپادیاس

موارد فوق با اخذ شرح حال، معاینه فیزیکی، تست ها و اقدامات تشخیصی از همدیگر قابل افتراق است. هدف اصلی در درمان طبی یا جراحی، کنترل ادرار در کودک است. هماهنگی و ارتباط مستمرتیم پزشکی درمانی با کودک و والدین در رسیدن به این هدف، بسیار کار ساز و سازنده است.

 

تب:

وجود تب در دستگاه کلیه و مجاری ادراری بیشتر برعفونت کلیه ها دلالت می کند. در نوزادان و شیر خواران، تب ممکن است تنها علامت عفونت دستگاه ادراری باشد. علائم دیگر مثل تکرر یا سوزش ادرار معمولا در این سن قابل تشخیص نیست. اگر در اخذ شرح حال و معاینه فیزیکی یافته ای به نفع بیماری های دیگر پیدا نشد، عفونت ادراری مد نظر قرار گرفته شده و آزمایش ادرار در خواست گردد.

دردشکم:

شکم محل اسکان خیلی از احشا مثل کبد، طحال، روده بزرگ و کوچک، کلیه ها و پانکراس است. لذا منشا درد می تواند از ارگان های متعدد ذکر شده باشد. دردی که از کلیه ها منشا می گیرد معمولا درد پهلو است. سوزش، تکرر ادرار و هماچوری (وجود خون در ادرار) می تواند از علائم آن باشد. علل شایع درد با منشا کلیه شامل موارد زیر است:

  1. پیلونفریت حاد: عفونت کلیه در دستگاه ادراری را پیلونفریت گویند.
  2. آبسه: تجمع چرک در داخل یا خارج کلیه ها است.
  3. انسداد محل اتصال حالب به لگنچه: انسداد در این ناحیه باعث هیدرونفروز و اتساع سیستم جمع کننده ادرارشده و درد ایجاد می کند.
  4. وجود سنگ: وجود سنگ در لگنچه و حالب سبب درد کولیکی و پریودیک (دوره ای) پهلو می شود.

 

ظاهر غیر طبیعی دستگاه تناسلی در کودکان:

علل شایع آن شامل:

  1. هایپوسپادیاس: در این آنومالی یا ناهنجاری نوک مجرای ادراری زیرآلت تناسلی در خط وسط قرار می گیرد. این ناهنجاری در سنین ۹-۶ ماهگی تحت عمل جراحی قرار می گیرد. درتعدادی از این کودکان، ناهنجاری شدید بوده و نیاز به بررسی های تکمیلی برای رد آنومالی ها یا ناهنجاری های سیستم کلیه و مجاری ادراری وجود دارد.
  2. اپی سپادیاس: در این آنومالی و ناهنجاری نوک مجرای ادراری در قسمت دورسال یا روی آلت تناسلی در خط وسط قرار می گیرد. این آنومالی با دخالت جراحی بهبود پیدا می کند.
  3. دوجنسی: در این حالت شکل ظاهری آلت تناسلی غیر طبیعی بوده که اصطلاحا ابهام جنسی نامیده می شود. یعنی شکل آن نه مردانه است نه زنانه. از موارد دیگر که می توان ذکر کرد شامل بیضه پایین نیامده دو طرفه، هایپوسپادیاس شدید همراه یا بدون همراهی با بیضه پایین نیامده، دختران با کلیتوریس بزرگ و هرنی اینگوینال دو طرفه است. بررسی ها شامل کاریوتایپ، ژنیتوگرام، سونوگرافی و آنالیز هورمونی است.

 

بیضه پایین نیامده:

بیضه پایین نیامده یکی از شایع ترین ناهنجاری های مادرزادی  در کودکان بوده که حدود ۵-۳ در صد نوزادان پسر را شامل می شود. در تعدادی از شیر خواران مبتلا به بیضه پایین نیامده طی مدت ۳ ماه بعد از تولد، احتمال نزول خود به خود بیضه وجود دارد. عاقلانه است قبل از این زمان، اقدام درمانی مخصوصا جراحی صورت نگیرد. در معاینه فیزیکی شیر خوار، در صورت لمس بیضه، اقدام جراحی به صورت سرپایی بعد از ۶ ماهگی انجام می شود. این جراحی ارکیدوپکسی نامیده می شود. مواردی که بیضه غیر قابل لمس است، لاپاراسکوپی به منظور تعیین محل آن کمک کننده است. البته لاپاراسکوپی بیضه غیر قابل لمس در ۱۵-۱۰ در صد موارد فقدان آن را نشان می دهد. در بیضه های غیر قابل لمس لاپاراسکوپی ارزش تشخیصی بیشتری نسبت به سونوگرافی و MRI دارد. در صورت باقی ماندن بیضه در کشاله ران یا شکم شانس ایجاد سرطان در آن بالا می رود.

 

تورم و درد بیضه:

علل شایع تورم بیضه شامل موارد زیر است:

  1. بیرون زدگی محتویات شکم به صورت غیر طبیعی به داخل کیسه بیضه ( فتق)
  2. هیدروسل یا وجود مایع در اطراف بیضه
  3. کیست
  4. تومورها
  5. عفونت ها شامل ارکیت یا اپیدیمیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*