سرطان روده‌ی بزرگ (COLORECTAL CANCER):

 

سرطان کولون یا روده‌ی بزرگ کانسر قسمت انتهای دستگاه گوارش است. چند سانتی‌متر آخر کولون یا روده‌ی بزرگ که به مدخل مقعد ختم می‌شود، رکتوم یا راست‌روده نام دارد. اغلب سرطان‌ها یا کانسرهای کولورکتال از تجمع خوش خیم و توده‌ای شکل سلول‌های جدار روده که اصطلاحاً پولیپ نامیده می‌شوند، منشأ می‌گیرند. پولیپ های روده معمولاً کوچک بوده علائم بالینی ندارند و یا علائم مختصر و غیر محسوس ایجاد می‌کنند. بررسی و غربالگری منظم، به‌منظور پیشگیری از تبدیل پولیپ های روده به سرطان، توسط متخصصین توصیه می‌شود.

علائم سرطان کولورکتال:

در صورت ابتلا به این بیماری، تغییردرعادت اجابت مزاج شامل اسهال، یبوست، قوام و کالیبر (قطر) مدفوع ایجاد می‌شود. اگر این تغییرات بیش از ۴ هفته ادامه داشته باشد، باید جدی تلقی شود. دیگر علائم سرطان کولورکتال عبارت‌اند از:

  1. خونریزی از مقعد و یا مدفوع حاوی خون
  2. درد شکم، نفخ و دل‌پیچه
  3. احساس عدم تخلیه کامل مدفوع و دفع ناقص
  4. ضعف و خستگی مفرط
  5. کاهش وزن غیرمترقبه و ناخواسته

علائم فوق بسته به محل گرفتاری و طول مدت ابتلا به سرطان کولورکتال، شدت و ضعف دارد.

چه زمانی معاینه و ویزیت پزشک معالج نیاز است؟

اگر فردی تغییر در عادت اجابت مزاج، خونریزی و وجود خون در مدفوع را مشاهده کند باید به پزشک معالج مراجعه کند. علائم و تغییرات به وجود آمده، دقیقاً گزارش شود. تاریخچه غربالگری در صورت وجود ارائه شود. به‌طورمعمول اولین غربالگری برای تشخیص زودرس سرطان کولورکتال از سن ۵۰ سالگی شروع می‌شود. البته در صورت وجود سابقه فامیلی سرطان و یا بیماری‌های مستعد کننده ابتلا به آن، غربالگری باهدف تشخیص زودرس، در سنین پایین‌تر آغاز می‌گردد.

علل سرطان کولورکتال:

در اغلب موارد علت اصلی ابتلا به سرطان نامشخص است؛ و خطاها یا تغییرات اکتسابی به وجود آمده در DNA سلول‌های سالم روده، دلیل آن است. این سلول‌ها بدون کنترل تکثیر پیداکرده و باعث ایجاد توده سرطانی در داخل روده می‌شود. این توده سرطانی به بافت‌های اطراف خود و نقاط دور‌رس بدن تهاجم می‌کند.

موتاسیون (جهش) ارثی ژن‌ها که باعث ایجاد سرطان روده‌ی بزرگ می‌شود:

جهش ارثی ژن‌ها که سبب افزایش استعداد فرد برای ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ می‌شود، درصد کمتری از مبتلایان به این نوع سرطان را شامل می‌شود. این‌ کانسرها شامل موارد زیراست:

سرطان کولورکتال غیرپولیپوئیدی ارثی که سندرم لینچ هم نامیده می‌شود، فرد را مستعد ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ زیر ۵۰ سالگی می‌کند.

پولیپوز آدنوماتوز فامیلی که هزاران پولیپ به‌صورت ارثی در کادر روده‌ی بزرگ و راست‌روده این افراد وجود دارد، آن‌ها را مستعد ابتلا به سرطان کولورکتال در سن زیر ۴۰ سالگی می‌کند. البته این ناهنجاری ارثی به‌وسیله تست‌های ژنتیکی قابل‌تشخیص است.

ارتباط بین تغذیه و استعداد به سرطان کولورکتال:

مطالعات، افزایش شانس ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ را با افزایش دریافت روزانه چربی و کاهش رژیم غذایی حاوی فیبر نشان می‌دهد.

عوامل خطرساز ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ:

سرطان روده‌ی بزرگ در افراد بالای ۵۰ سال شایع‌تر است. در نژادهای آمریکایی- آفریقایی شیوع بالایی دارد. شانس ابتلا مجدد در افراد مبتلابه پولیپ آدنوماتوز و دارای سابقه‌ی سرطان روده‌ی بزرگ افزایش پیدا می‌کند. در بیماری‌های التهابی روده مثل کولیت اولسرو و بیماری کرون نیز این سرطان شایع‌تر است. در سندرم‌های ارثی مثل لینچ و FAP احتمال ابتلا به سرطان روده‌ی بزرگ بیشتر می‌شود. شیوع سرطان روده‌ی بزرگ در افرادی با رژیم‌های غذایی حاوی چربی بالا، گوشت قرمز زیاد و غذاهای آماده و نیمه آماده و کنسرو شده بالا است. چاقی، کم‌تحرکی، کاهش فعالیت فیزیکی و دیابت شیوع سرطان روده‌ی بزرگ را افزایش می‌دهد. همچنین مصرف سیگار، الکل و رادیوتراپی شیوع کانسر کولورکتال را بالا می‌برد.

تشخیص سرطان روده‌ی بزرگ:

غربالگری باهدف تشخیص زودرس سرطان روده‌ی بزرگ:

به‌منظور تشخیص زودرس سرطان در مراحل اولیه که فرد کاملاً بی علامت و سالم است، غربالگری انجام می‌شود. تشخیص زودرس سرطان در درمان قطعی آن نقش بزرگی ایفا می‌کند. غربالگری در افراد معمولی جامعه از سن ۵۰ سالگی شروع می‌شود. البته در کسانی که سابقه‌ی فامیلی مثبت دارند، شروع غربالگری از ۴۵ سالگی توصیه می‌گردد.

تشخیص کانسر کولون:

کولونوسکوپی: این دستگاه یک لوله استوانه‌ای قابل‌انعطاف است. به این دستگاه دوربینی متصل شده که به یک مانیتور وصل است. با استفاده از دستگاه کولونوسکوپی کل روده‌ی بزرگ دیده می‌شود. درصورتی‌که پزشک معالج با بافت تومورال یا غیرطبیعی مواجه شود، نمونه‌برداری جهت تعیین ماهیت پاتولوژیک بافت انجام می‌شود.

تقریباً هیچ تست آزمایشگاهی خون برای تشخیص سرطان روده‌ی بزرگ وجود ندارد. البته اخذ آزمایش‌های خونی و تست‌های کبدی و کلیوی برای بررسی سلامت عمومی بیمار سودمند است. در برخی موارد سلول‌های سرطانی آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک تولید می‌کنند که اندازه‌گیری سطح خونی آن ارزش پیگیری، پیش‌آگهی و ارزیابی موفقیت و جواب به درمان را دارد.

مرحله‌بندی سرطان روده‌ی بزرگ:

بعد از تشخیص سرطان روده‌ی بزرگ با استفاده از پاتولوژی و تعیین ماهیت بافتی تومور، قدم بعدی تعیین وسعت گرفتاری آن است. روش‌های تصویرنگاری مثل CT اسکن شکم و قفسه سینه در تخمین وسعت بیماری کمک‌کننده هستند. سرطان روده‌ی بزرگ چهار مرحله دارد: در مرحله‌ی اول سرطان سطح مخاطی روده‌ی بزرگ را گرفتار کرده و محدود به دیواره‌ی کولون یا رکتوم است. در مرحله‌ی دوم توده‌ی سرطانی از سطح مخاطی و جدار کولون و رکتوم خارج‌شده ولی هنوز غدد لنفاوی نزدیک محل ابتلا را گرفتار نکرده است. در مرحله‌ی سوم تومور به غدد لنفاوی نزدیک انتشار پیداکرده ولی نقاط دوردست را هنوز مبتلا نکرده است. در مرحله چهارم سرطان به نقاط دوردست متاستاز داده و امکان ابتلا و گرفتاری ارگان‌هایی مثل کبد و ریه وجود دارد.

درمان سرطان روده‌ی بزرگ:

نوع درمان انتخابی برای ریشه‌کن کردن سرطان، رابطه‌ی مستقیمی با شدت و مرحله آن دارد. درمان رایج شامل جراحی، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی است.

درمان جراحی در مراحل اولیه‌ی سرطان روده‌ی بزرگ:

اگر اندازه‌ی سرطان کوچک و محدود به مخاط بوده و تهاجم به بافت‌های اطراف نداشته باشد، روش‌های کمتر تهاجمی برای درمان آن انتخاب می‌شود. این روش‌ها شامل موارد زیر است:

برداشتن پولیپ ها به‌وسیله‌ی کولونوسکوپ:

اگر سرطان محدود به پولیپ روده‌ی بزرگ بوده و اندازه‌ی آن کوچک باشد و بافت‌های اطراف را گرفتار نکرده باشد، برداشتن آن با کولونوسکوپی امکان‌پذیر است.

رزکشن یا برداشتن به‌وسیله‌ی آندوسکوپ:

برداشتن پولیپ های بزرگ‌تر همراه با قسمت کوچکی از مخاط روده‌ی بزرگ بدین روش میسر است.

جراحی با روش کمتر تهاجمی:

در این روش با استفاده از لاپاراسکوپ وارد حفره شکم شده محل مبتلابه تومور برداشته می‌شود و از غدد لنفاوی اطراف و نزدیک به تومور نیز نمونه‌برداری به عمل می‌آید.

روش‌های جراحی برای سرطان‌های تهاجمی روده‌ی بزرگ:

کولکتومی پارشیل:

در این روش جراح قسمتی از روده‌ی مبتلابه سرطان را به‌طور کامل برمی‌دارد. جراح اطمینان کامل پیدا می‌کند که بقیه‌ی روده‌ی بزرگ عاری از تومور و سرطان بوده و می‌تواند مجدداً دو انتهای روده را به هم پیوند بزند یا آناستوموز کند. البته در مواردی امکان آناستوموز اولیه وجود ندارد و بیمار تحت عمل جراحی کولوستومی قرار می‌گیرد. در این روش به‌طور موقت و به‌ندرت دائمی، بعد از برداشتن تومور روده‌ی بزرگ، بخش سالم آن به‌منظور دفع مدفوع از جدار شکم بیرون گذاشته می‌شود. غدد لنفاوی نزدیک به تومور اصلی هم برای ارزیابی شدت و وسعت بیماری برداشته می‌شود.

روش جراحی برای سرطان پیشرفته‌ی روده‌ی بزرگ:

در موارد خیلی پیشرفته که امکان درمان قطعی سرطان روده‌ی بزرگ میسر نیست، درمان جراحی به‌منظور کنترل خونریزی، التیام درد شدید بیمار و رفع انسداد روده ضرورت پیدا می‌کند. در مواردی که تنها کبد گرفتارشده است، اقدام جراحی برای برداشتن توأمان سرطان روده‌ی بزرگ و برداشتن متاستاز کبدی توصیه‌شده است.

شیمی‌درمانی:

شیمی‌درمانی باهدف از بین بردن و انهدام سلول‌های سرطانی موجود در بافت‌های اطراف و غدد لنفاوی به‌کاربرده می‌شود. گاهی از شیمی‌درمانی به‌منظور کوچک کردن تومور و آماده‌سازی آن برای عمل جراحی استفاده می‌شود. البته از شیمی‌درمانی برای از بین بردن و کاهش علائم متاستازهای دوردست هم بهره می‌گیرند. شیمی‌درمانی و رادیوتراپی توأم با جراحی در درمان سرطان‌های رکتوم یا قسمت انتهایی روده‌ی بزرگ کمک‌کننده است.

رادیوتراپی:

رادیوتراپی با تابش اشعه ایکس قبل و بعد از عمل جراحی باعث انهدام و تخریب بافت‌های سرطانی و کاهش درد ناشی از آن می‌شود. به‌کارگیری این روش قبل از دخالت جراحی با کوچک کردن تومور سبب تسهیل عمل جراحی خواهد شد. البته از رادیوتراپی یا اشعه درمانی یا پرتودرمانی، بیشتر در سرطان‌های رکتوم استفاده می‌کنند. از این روش به‌ندرت در مراحل ابتدایی تومورهای کولون بهره می‌گیرند. از پرتودرمانی و شیمی‌درمانی در درمان تومورهای تهاجمی و پیشرفته کولون و رکتوم استفاده می‌کنند.

درمان تسکینی:

رویکرد این نوع درمان کاهش آلام و استرس بیمار به‌منظور افزایش کیفیت زندگی اواست. برای نیل به این هدف همکاری تیم پزشکی – پرستاری و ارتباط مستمر و صمیمی و جدی آن‌ها با بیمار و خانواده وی مهم و حیاتی است. روش‌های بدیل دیگری که برای ارتقا کیفیت زندگی این بیماران کمک‌کننده است شامل ورزش، موسیقی، رقص، هنر، تمرین‌های ریلکسیشن و کاهش استرس و مدیتیشن می‌باشد.

 

 

 

 

 

 

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*